مدت باردارى از نگاه مذهبهاى فقهى

   از فروع مهم فقهى كه علماى مذاهب اسلامى در آن باب سخن گفته و به ابراز رأى پرداخته اند، مسأله بيش ترين مدت حمل جنين است. اين فرع از آن جهت كه داراى ابعاد فردى و اجتماعى است در پاره اى از ديگر بابهاى فقه، اثر گذارده است. از باب نمونه فقيهان به مناسبتهاى گوناگون، در احكام زوجيت و اولاد و فرعهاى بسيار آن در كتاب نكاح، طلاق, ميراث، لعان و حدود و همچنين در حقوق مدنى جديد, به عنوان (احكام خانواده و أُسرهِ) و يا (أحوال شخصيّت) از آن بحث كرده اند.    در ميان فقهاي عامه (اهل سنت ) در اين زمينه نظر هاي گوناگوني نقل شده است . آنان معتقدند كه  چون در كتاب و سنّت دليل روشنى در باره زمان حمل ذكر نگرديده است، از اين روى، فقيه مجاز است براى به دست آوردن نظريه اى روشن، به گمانها و آنچه بر سر زبانها افتاده توجه كند و بر اساس آنها حكم كند. ديدگاه هاي آنان از اين قرار است : ديدگاه نخست: بيش ترين مدت باردارى مى تواند هفت سال باشد، ابن شهاب زهرى و ربيعه بر اين باورند. ديدگاه دوم: بيش ترين زمان باردارى پنج سال است. عبادبن العوام بر اين نظر است.يكى از روايات مالك بن أنس بر آن دلالت مى كند. ديدگاه سوم: بيش ترين زمان باردارى, چهار سال است. شافعى و حنابله بر اين باورند. روايتى ديگر از مالك بن أنس بيانگر اين معناست. ديدگاه چهارم: بيش ترين زمان باردارى سه سال است. ليث بن سعد, چنين نظرى دارد. ديدگاه پنجم: بيش ترين زمان باردارى دو سال مى تواند باشد. اين ديدگاه در مذهب حنفى بوده،و در ميان شافعيها تنها مزنى آن را تأييد كرده  و به احمدبن حنبل نيز نسبت داده شده است. ديدگاه ششم: بيش ترين زمان باردارى يك سال قمرى است. در بين مالكيان اين ديدگاه ديده مى شود. ديدگاه هفتم: بيش ترين زمان باردارى نُه ماه است. در ميان علماى اهل سنت ابن حزم اندلسى ظاهرى و تمامى كسانى كه ظاهر كتاب و سنت را گرفته اند، بر اين نظرند     فقهاي شيعه نيز در مورد حداكثر مدت حمل اختلاف نظر دارند ولي تفاوت اقوال آنها به اندازه ي تفاوت ديدگا ههاي فقهاي اهل سنت نيست . برخي از فقهاي اماميه حداكثر مدت حمل را نه ماه و برخي ديگر ده ماه و برخي يك سال مي دانند و هر كدام براي اثبات ادعاي خود به رواياتي استناد  مي كنند . اما رواياتي كه دلالت بر نه ماه مي كنند قوي ترند و همين نظريه مورد قبول بيشتر فقهاي شيعه است .    براي تاييد ديدگاه شيعه و رد نظرات اهل سنت به گفته هاي پزشكان استناد مي كنيم .پزشكان بر اين نظرند كه اگر از تاريخى كه جنين بايد از رحم خارج شود بگذرد براى جنين و مادر خطرناك است. و اين كه جنينى در حالت حمل چند سال باقى بماند سخنى است به دور از خرد، تجربه و دانش پزشكى و باورمندان به آن در دنياى وهم آلودى به سر مى برند.    به گفته دكتر محمد على البار مدت حمل در اثر اشتباه در شمارش روزهاى عادت ماهيانه در زنانى كه زمان روشنى در عادت ماهيانه ندارند، تا دو هفته امرى عادى به شمار مى آيد; اما اگر بيش از اين زمان باشد،به طور قطع،در شمارش ماهها اشتباه صورت گرفته است وگرنه براى كودك ممكن نيست كه در رحم مادر، بيش از زمان معلوم بماند و اگر جنين در وقت طبيعى خود به دنيا نيايد بايد مرده باشد. دكتر بار سپس مى افزايد: ديدگاه فقيهان كه با يادآورى داستانها و قصه ها از به درازا كشيدن مدت باردارى به مدت سه سال وچهار سال حكايت مي كند همگى حكايتهاى خرافى بيش نيستند و هيچ گونه سندى بر درستى آنها دلالت نمى كند. بنابراين از مجموع گفته هاي پزشكان و فقهاي اماميه نتيجه مي گيريم كه حداكثر مدت حمل نه ماه است .

تلخيص : سميه حمزه

بر گرفته از سايت شارح ؛فصل نامه ى فقه, ش 27 ــ 28, بهار و تابستان 80, صص 141 ــ 260.